Veelgestelde vragen meldpunt reisbewegingen orgaantransplantaties

De Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) verzamelt via het Meldpunt Reisbewegingen Orgaantransplantaties data over reisgedrag van inwoners van Nederland naar het buitenland voor orgaantransplantaties. Medisch professionals geven via het meldpunt informatie over transplantaties waarbij ontvangers hebben gereisd voor een transplantatie. Bijvoorbeeld wanneer een patiënt een donornier heeft gekregen in het buitenland en daarna terugkeert naar Nederland. Een zorgverlener is vaak de eerste en soms de enige die weet heeft van een dergelijke transplantatie. Om zicht te krijgen op deze transplantaties is er meer en betere kennis en samenwerking nodig, zowel nationaal als internationaal. De NTS verzamelt de verkregen informatie en deelt deze met de Raad van Europa, in opdracht van het ministerie van VWS. Door binnen Europa samen te werken om reisbewegingen voor orgaantransplantatie in kaart te brengen, wordt inzichtelijk gemaakt of er bestemmingen zijn waar mensen vaak naartoe reizen, zonder dat daarbij sprake is van een geoorloofde reden.

Ja, het maken van een melding is verplicht per 01-07-2026. Dit staat vastgelegd in de Wet Veiligheid en Kwaliteit Lichaamsmateriaal artikel 8e. Iedere reisbeweging van een Nederlandse inwoner naar het buitenland in het kader van een orgaantransplantatie moet worden gemeld, zodat een volledig beeld ontstaat van dergelijke reisbewegingen. Door te verplichten om alle gevallen te melden, hoef je als zorgverlener geen afweging te maken of het mogelijk om een illegale transplantatie gaat of niet. Door de wettelijke verankering van de meldplicht, is het maken van een melding ook niet in strijd met het beroepsgeheim.

Wanneer een in Nederland wonende patiënt voor een transplantatie heeft gereisd naar het buitenland, maakt de zorgverlener een melding over deze patiënt. Dit hoeft niet te gaan om illegale activiteiten. Elke melding helpt ons zicht te verkrijgen op de reisbewegingen die patiënten maken voor een transplantatie. De melding bestaat inhoudelijk uit 24 vragen. Deze vragen hebben betrekking op o.a. de transplantatie en de reisbeweging. De naam van de patiënt wordt nooit vermeld in de melding.

Het is bekend dat patiënten wereldwijd reizen voor orgaantransplantaties. Door het verzamelen en delen van data over reisgedrag naar het buitenland voor orgaantransplantaties, wordt voor het eerst de schaal hiervan in kaart gebracht op Europees niveau. Met deze informatie wordt kennis vergaard over de signalering en bestrijding van orgaanhandel. Ook draagt de data bij aan zo nodig beleidsmatige maatregelen voor de benodigde grensoverschrijdende samenwerking op het vlak van transplantatie. Dit heeft als doel om de veiligheid van patiënten en donoren te vergroten. Met de introductie van het Meldpunt Reisbewegingen Orgaantransplantaties sluit Nederland zich aan bij andere Europese landen die een dergelijk meldpunt hebben. Daarnaast zijn meerdere Europese landen bezig met de ontwikkeling hiervan. Het Meldpunt Reisbewegingen Orgaantransplantaties is nadrukkelijk niet bedoeld voor opsporing of vervolging van de individuen waarop de melding betrekking heeft.

Ja. Het meldpunt geldt voor alle Nederlandse patiënten die een orgaan hebben ontvangen in het buitenland. Hierin wordt geen onderscheid gemaakt tussen de verschillende types van donatie (postmortaal of levend). Ook geldt het meldpunt voor ieder type orgaantransplantatie (nier, lever, hart, long, pancreas, dunne darm).

De Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) heeft van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn & Sport de opdracht gekregen om het beheer, de operationele uitvoering en de verdere ontwikkeling van het Meldpunt Reisbewegingen Orgaantransplantaties op zich te nemen. Hiermee verzamelt de NTS informatie over reisgedrag in het kader van orgaantransplantaties door Nederlandse patiënten. De NTS deelt de informatie van de Nederlandse meldingen met de Raad van Europa.

Wanneer u een melding wil maken, gaat u naar www.transplantatiestichting.nl/meldpunt-reisbewegingen-orgaantransplantaties. Hier maakt u een initiële melding, door uw contactgegevens achter te laten (naam, telefoonnummer en emailadres). Per mail krijgt u vervolgens de vragenlijst doorgestuurd ter voorbereiding. Een beleidsmedewerker van de NTS neemt de vragenlijst telefonisch met u door. De antwoorden die u geeft, worden door de betreffende beleidsmedewerker van de NTS direct ingevoerd in het speciaal hiervoor gebouwde portaal van de Raad van Europa. Wanneer de vragenlijst is voltooid, is de melding afgerond. De contactgegevens van de melder worden direct verwijderd.

De NTS verzamelt de informatie van de Nederlandse meldingen en deelt dit in het portaal van de Raad van Europa. Doordat meerdere Europese landen dit doen, ontstaat er een beeld van het reisgedrag in het kader van orgaantransplantaties op Europees niveau. Met de patiënt waarover de melding gaat, wordt geen contact opgenomen door de NTS of door de Raad van Europa. De contactgegevens van de melder worden verwijderd zodra de melding afgerond is.

De informatie die wordt verzameld over de reisbeweging van de patiënt bevat gevoelige data over een potentieel kwetsbare patiënt. Door deze informatie telefonisch door te spreken, hoeft de data die wordt verzameld niet op een extra plek opgeslagen te worden. De data wordt tijdens het telefoongesprek direct ingevoerd in de beveiligde registratie van de Raad van Europa. Door te kiezen voor deze werkwijze, hoeft de data niet opgeslagen te worden bij de NTS. Daarnaast kan de beleidsmedewerker van de NTS waar nodig ondersteuning bieden met het maken van melding aan de telefoon.

Vanaf 01-07-2026 gaat de nieuwe Wet Veiligheid en Kwaliteit Lichaamsmateriaal in. Vanaf dan moeten de meldingen over internationale reisbewegingen gemaakt worden. Dit betekent dat, wanneer je als zorgverlener na 01-07-2026 achter een reisbeweging voor orgaantransplantatie komt die voor 01-07-2026 heeft plaatsgevonden, je deze ook moet melden. Je wordt dus geacht retrospectief te melden wanneer je na 01-07-2026 achter de reisbeweging komt.

Ja, ook dan moet de reisbeweging worden gemeld. Het is noodzakelijk om alle reisbewegingen in kaart te brengen, om ook zicht te krijgen op de mogelijk illegale reisbewegingen. Bij het maken van de melding kun je bijvoorbeeld aangeven of de patiënt een verwijsbrief had. Een verwijsbrief kan een indicatie zijn dat de transplantatie legaal heeft plaatsgevonden. Het maken van het onderscheid tussen legale en illegale transplantaties hoeft niet gedaan te worden door degene die de melding maakt.

Iedere zorgverlener in een ziekenhuis die een behandelrelatie heeft met de patiënt in het kader van orgaantransplantatiezorg, kan een melding maken. Dit kan bijvoorbeeld een arts (assistent) zijn, een medisch maatschappelijk werker of een verpleegkundig specialist. In het geval dat meerdere zorgverleners een melding maken over dezelfde patiënt, zal dit bij de NTS worden herkend.

Iedere reisbeweging van een inwoner van Nederland naar het buitenland voor een orgaantransplantatie moet worden gemeld. Twijfelt u, of wilt u advies over het maken van een melding? U kunt altijd contact opnemen met de NTS via nfp@transplantatiestichting.nl. Wij nemen dan zo spoedig mogelijk contact met u op.

Als u later ontdekt dat de info die u heeft doorgegeven bij het Meldpunt Reisbewegingen Orgaantransplantaties niet klopt, raden we aan contact op te nemen met de NTS via nfp@transplantatiestichting.nl. We doen dan ons best om de informatie alsnog kloppend te krijgen.

Voor het maken van een melding bij het Meldpunt Reisbewegingen Orgaantransplantaties bestaat een wettelijke meldplicht. Dat betekent dat voor het maken van een melding geen toestemming van de patiënt vereist is. In de KNMG richtlijn ‘Omgaan met medische gegevens’ wordt aanbevolen dat een zorgverlener ook bij een wettelijke meldplicht indien mogelijk de patiënt over de informatieverstrekking informeert.

Nee, uw patiënt wordt nooit benaderd door de NTS of door de Raad van Europa. Dit zijn de enige partijen die de meldingen kunnen inzien. Ook binnen de NTS en binnen de Raad van Europa kan niet iedereen de melding inzien. Het aantal medewerkers dat dit in kan zien, is beperkt tot het minimum.

Het is begrijpelijk dat het doen van een melding spanning kan geven in de behandelrelatie. Tegelijkertijd geldt dat de meldplicht wettelijk is vastgelegd en voor alle zorgverleners geldt. De melding moet daarom alsnog worden gedaan. Communiceer open en duidelijk naar de patiënt over de melding. Leg uit wat het nut en doel van het meldpunt zijn. Leg ook uit dat het meldpunt nadrukkelijk niet is bedoeld voor strafrechtelijke vervolging. Dit kan ongerustheid bij patiënten voorkomen of wegnemen.

Nee. De meldplicht is vastgelegd in de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal (Wvkl) artikel 8e. Hierdoor is er een wettelijke grondslag om gegevens te delen en wordt het beroepsgeheim niet geschonden. Voor meer informatie over het doorbreken van het medisch beroepsgeheim, zie artikel 7:457 van het Burgerlijk Wetboek (WGBO).

Ook in dat geval blijft de meldplicht gelden. De verplichting om te melden is wettelijk vastgelegd in de Wet veiligheid en kwaliteit lichaamsmateriaal (Wvkl) artikel 8e. De meldplicht is niet afhankelijk van de toestemming van de patiënt. Communiceer open en duidelijk naar de patiënt over de melding. Leg uit wat het nut en doel van het meldpunt zijn. Leg ook uit dat het meldpunt nadrukkelijk niet is bedoeld voor strafrechtelijke opvolging. Dit kan ongerustheid bij patiënten voorkomen of wegnemen.

Wanneer een patiënt aangeeft voornemens te zijn om naar het buitenland te reizen voor een transplantatie, is het belangrijk de patiënt te ondersteunen bij het nemen van een weloverwogen beslissing. Verstrek duidelijke en begrijpelijke informatie over de ethische, medische en psychosociale risico’s van illegale transplantatiepraktijken, waaronder de mogelijke en vaak ernstige schade die wordt toegebracht aan de donor. Besteed ook expliciet aandacht aan de risico’s voor de gezondheid en veiligheid van de patiënt zelf. Bespreek de gevaren van illegale orgaantransplantaties, zoals onvoldoende donorbeoordeling, gebrekkige of ontbrekende medische screening, onveilige chirurgische omstandigheden, postoperatieve complicaties, een verhoogd risico op infectieziekten, het ontbreken van adequate nazorg en continuïteit van zorg, en de langetermijnrisico’s voor transplantatieontvangers.

Iedere patiënt kan een formeel inzageverzoek indienen bij de opdrachtgever van het meldpunt. Dit is het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Voor informatie over hoe een inzageverzoek ingediend moet worden, zie https://www.rijksoverheid.nl/ministeries/ministerie-van-volksgezondheid-welzijn-en-sport/privacy.

De NTS verzamelt de informatie van de Nederlandse meldingen. Vervolgens deelt de NTS de benodigde informatie alleen met de Raad van Europa. Informatie over de meldingen wordt nooit gedeeld met andere instanties, zoals de IGJ, de politie, of het OM.

De melding over de reisbeweging wordt gedaan bij de NTS. Het meldpunt staat los van het medisch dossier van de patiënt, dat beheerd wordt door het ziekenhuis. Voor vastlegging in het medisch dossier gelden de gebruikelijke richtlijnen van de zorginstelling.

Om een goed beeld te kunnen krijgen van de internationale reisbewegingen van patiënten die reizen voor een orgaantransplantatie, is een aantal gegevens nodig. Dit zijn gegevens die iets zeggen over de transplantatie (zoals het type orgaan en het land waar de transplantatie heeft plaatsgevonden) en gegevens die iets zeggen over de donor en de ontvanger (zoals leeftijd en geslacht). Let op: de naam van de patiënt wordt nergens vermeld.

Een deel van de gegevens die worden verzameld in het meldpunt, zeggen iets over de patiënt. Dit is uiteraard gevoelige informatie. Deze informatie wordt telefonisch verzameld door de NTS en direct geregistreerd in het register in beheer van de Raad van Europa. Op deze manier hoeft deze gevoelige informatie nooit bij de NTS opgeslagen te worden. De contactgegevens van de melder worden na registratie van de melding direct verwijderd.

De informatie die telefonisch wordt opgehaald, wordt ingevoerd in de registratie beheerd door de Raad van Europa. De gegevens die in deze registratie worden verwerkt, worden beheerd in overeenstemming met de regelgeving van de Raad van Europa over gegevensbescherming, en volgens de beginselen van rechtmatigheid, behoorlijkheid en transparantie, doelbinding, minimalisatie, juistheid, opslagbeperking, beveiliging en verantwoordingsplicht.

De informatie die wordt verzameld via het meldpunt wordt gebruikt om inzicht te krijgen in transplantatiereisbewegingen en voor (inter)nationale beleidsontwikkeling. Het meldpunt wordt niet gebruikt voor strafrechtelijke opsporing of vervolging. De gegevens die worden verzameld in het meldpunt, worden uitsluitend gedeeld met de Raad van Europa.

Er kunnen goede redenen zijn voor een patiënt om te reizen naar het buitenland voor het ondergaan van een transplantatie. Het is echter illegaal om betrokken te zijn bij een orgaantransplantatie waarbij er sprake is van dwang of handel. Illegale vormen van reisbewegingen voor orgaantransplantaties lijken veelal buiten onze landsgrenzen te gebeuren. Door binnen Europa samen te werken om reisbewegingen voor orgaantransplantatie in kaart te brengen, wordt inzichtelijk gemaakt of er bestemmingen zijn waar mensen vaak naartoe reizen, zonder dat daarbij sprake is van een geoorloofde reden.