Transplantaties beter voorbereiden dankzij inzage CT-scans

“Mijn leven als transplantatiechirurg wordt beter nu ik vooraf CT-scans kan bekijken van de donor”, zegt Mijntje Nijboer. De chirurg in het Leids Universitair Medisch Centrum is dagelijks bezig met orgaantransplantaties. Zij werkt in een van de vijf zelfstandig uitnameteams in Nederland. Overlijdt in een ziekenhuis binnen haar regio een orgaandonor, dan komt dit team de operatie doen om de organen uit te nemen. Daarnaast werkt ze aan de ontvangende kant: als transplantatiechirurg verricht zij operaties waarin patiënten een donororgaan krijgen.

Scherp en gedetailleerd

Sinds november 2025 is het mogelijk CT-scans en röntgenfoto’s van orgaandonoren geanonimiseerd te delen via het Twiin-portaal. De projectgroep Implementeren Delen Beeldmateriaal van de Nederlandse Transplantatie Stichting heeft daar vier jaar aan gewerkt. CT-scans geven nuttige informatie over de omvang, vorm en kwaliteit van een donororgaan. “Je kunt bijvoorbeeld goed de vaatstructuren zien”, zegt orgaandonatiecoördinator (ODC) Wim de Jongh uit Maastricht UMC+, die in de projectgroep zat. “Anatomisch is er behoorlijk wat variatie in bloedvaten. Nieren kunnen bijvoorbeeld meerdere aan- of afvoerende bloedvaten hebben in plaats van één. Zo’n nier kan perfect zijn, maar toch niet geschikt voor de ontvangende patiënt.”

De weg vinden

Mijntje is dan ook blij nu zij als transplantatiechirurg vooraf CT-scans kan bekijken van donororganen. “Ik vind het ontzettend fijn om zelf te kunnen kijken: past dit orgaan in deze patiënt? Een lever die te groot is kan tot veel problemen leiden. Ook weet ik nu vooraf of ik rekening moet houden met een afwijkend aantal bloedvaten.” Sinds ze van tevoren de CT-scans kan bestuderen, heeft ze al eens donornieren afgekeurd. “Er waren verkalkingen die doorliepen tot in het orgaan. Die nieren zijn daarom helemaal niet uitgenomen. Als iemand daarnaast geen ander orgaan doneert, betekent het ook dat je geen procedure met een zelfstandig uitnameteam hoeft op te starten. Ook voor de naasten is het fijn als er niet onnodig een donorprocedure hoeft te worden gestart.”

Vooraf delen

Een CT-scan van de donor is vaak al gemaakt tijdens de behandeling. Anders gebeurt dit alsnog voor de donoroperatie; dat staat sinds 2023 in de richtlijnen. Voorkennis over het lichaam van de donor is namelijk van grote waarde voor de uitnamechirurg, legt Mijntje uit. “Bij levende patiënten zijn kloppende slagaders een heel belangrijke aanwijzing om de weg te vinden in iemands lijf. Maar bij een donor die geen bloedcirculatie meer heeft zijn er geen kloppende slagaders.” Er bestond tot november 2025 echter geen techniek om de CT-scan vooraf te delen vanuit het donorziekenhuis. Mijntje: “Ik kreeg ze als uitnamechirurg pas ter plekke te zien. De orgaandonatiecoördinator kon op de OK inloggen en door de plaatjes lopen.” 

Portaal geeft toegang

De projectgroep moest allereerst een ict-leverancier zien te vinden waarmee alle ziekenhuizen konden werken. Na talloze gesprekken met ict-experts uit ziekenhuizen viel de keuze op Twiin. Dat bedrijf was al bezig alle ziekenhuizen aan te sluiten op zijn portaal, een webpagina die toegang biedt tot informatie en diensten.

Beelden anonimiseren

Daarna kwam “het moeilijkste stuk”, zegt Wim. “Wij dachten: we sturen het beeldmateriaal naar Twiin en zij sturen het naar de ziekenhuizen; kat in het bakje! Maar dat kon niet zomaar, want aan die beelden hangen naam en geboortedatum van de donor. De vraag was: hoe gaan we die beelden anonimiseren, en toch duidelijk maken bij welke donor ze horen?” Niet iedereen vond anonimisering nodig, vertelt Ramona. “Artsen zeiden: deze patiënten zijn toch overleden en we hebben een beroepsgeheim. Maar het beroepsgeheim betekent nog niet dat iedere zorgverlener ernaar moet kunnen kijken.”

Donornummer Eurotransplant

De projectgroep vond een oplossing: de persoonsgegevens van donoren vervangen door hun donornummer binnen Eurotransplant. De ODC’s nemen dit voor hun rekening. Eerst stuurt de radioloog van het donorziekenhuis de beelden naar Twiin. Met een druk op de knop kan de ODC die beelden anonimiseren en opslaan onder het donornummer van Eurotransplant. Via een link in het Donorreport van Eurotransplant kan iedereen die de beelden nodig heeft ze bekijken. 

Snel gelukt

Het portaal is inmiddels volop in gebruik. In het begin moesten radiologen nog even wennen aan het uploaden van beelden. “Beelden versturen via Twiin gebeurt normaal in de dagsetting, door het secretariaat. Maar onze procedures zijn vaak ‘s avonds en ‘s nachts en hebben urgentie voor de beeldvorming”, legt Wim uit. In startmaand november lukte het in de helft van de gevallen om de beelden te delen. De maand erna lukte het al bij 32 van de 35 donorprocedures. En de stand in februari 2026 is dat het bijna altijd goed gaat. 

Minder stress

De NTS krijgt volgens Ramona “superenthousiaste reacties” van artsen. “Ze willen ook echo’s en CAG’s gaan delen. Maar dat kan niet in dit systeem, want het is een ander soort bestand. We hebben daar stiekem al naar gekeken.” Lachend: “Dus ik zou zeggen: ga hier eerst maar van genieten.” Mijntje doet dat zeker. “Zowel een donoroperatie als een transplantatieoperatie zijn niet de makkelijkste operaties. Ze zijn ook niet in een uurtje klaar. Het scheelt stress en spanning als je er goed voorbereid ingaat.”