De reis van donor tot ontvanger

Wie heeft de regie?

Wanneer in een ziekenhuis een mogelijke donor wordt herkend, wordt het Orgaancentrum van de Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) ingeschakeld.

NTS

De Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) voert in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport landelijk de regie op de afstemming en op de samenwerking tussen alle betrokken partijen. De NTS coördineert de orgaanketen en vervult wettelijke taken die voortkomen uit de Wet op de orgaandonatie. Deze taken worden uitgevoerd via het Orgaancentrum, dat 24 uur per dag bereikbaar is voor artsen. Het Orgaancentrum raadpleegt het Donorregister, registreert donorprocedures en organiseert onderdelen van de logistiek, zoals het vervoer van uitnameteams en donororganen naar transplantatiecentra.

Eurotransplant

De NTS heeft de toewijzing van donororganen ondergebracht bij Eurotransplant. Deze internationale organisatie beheert de gezamenlijke wachtlijsten en bepaalt, volgens vaste medische regels, welke patiënt een beschikbaar orgaan krijgt. Zo zorgen NTS en Eurotransplant samen dat donororganen zo eerlijk en efficiënt mogelijk bij de patiënt terechtkomen die ze het hardst nodig heeft.

De uitname

Bij orgaandonatie begint alles met één vast punt: het tijdstip van overlijden richting de donor­familie.

Jeroen de Jonge, transplantatiechirurg en voorzitter Landelijk Overleg Regionale Uitname Teams (LORUT):
Wanneer vindt het gesprek plaats, start de procedure en moeten de teams er zijn? Die momenten zijn heilig. Alles wat daarna gebeurt – planning, logistiek, vervoer – moet zich daarnaar voegen. Naarmate er meer teams betrokken zijn, wordt de puzzel complexer, maar in Nederland is dat uitzonderlijk goed georganiseerd. De chirurgen van dienst doen die dagen geen ander klinisch werk. Ze zijn volledig beschikbaar voor donatie.

En dat maakt ons systeem uniek. Soms weten teams dagen van tevoren dat er een procedure aankomt, maar vaak hebben ze maar enkele uren voorbereidingstijd. Achter de schermen is de logistiek indrukwekkend: teams, apparatuur en organen bewegen via verschillende routes door het land. Die combinatie van precisie, snelheid en emotie maakt dit werk bijzonder en vraagt om enorme inzet van iedereen in de keten.

Vervoer door de lucht

Als afstanden groot zijn of de tijdsdruk extreem, is het vliegtuig soms het enige middel om een orgaan op tijd op de juiste plek te krijgen. Dat speelt vooral bij internationale trajecten.

Marc Buijs, Chief Commercial Officer bij Exxaero, partner NTS bij orgaantransportvluchten:
Binnen Eurotransplant haalt het land dat een orgaan toegewezen krijgt, het zelf op. Nederlandse teams vliegen daarom regelmatig naar Duitsland, Oostenrijk, België of Slovenië. Ook binnen Nederland kan luchtvervoer nodig zijn, met name bij harttransplantaties, waarbij elke minuut telt. Na een melding van de NTS start direct een complexe logistieke operatie, met afstemming tussen ODC, piloten, artsen, NTS, Eurotransplant en grondvervoer. Doorluchten krijgt voorrang in het luchtverkeer; die tijdwinst kan cruciaal zijn voor het slagen van een transplantatie.

Vervoer over de weg

Voor de wegvervoerder begint orgaanlogistiek met één telefoontje, maar het eindigt pas wanneer elk orgaan veilig op de juiste plek is aangekomen.

Lammert de Wind, coördinerend chauffeur Kijlstra Zorgvervoer:
Mijn rol is om dat hele proces te overzien: niet alleen het rijden zelf, maar ook het vervoer van ODC’s, uitnameteams en bloedmonsters. Bij een donatieprocedure kunnen makkelijk zeven of acht chauffeurs tegelijk onderweg zijn, ieder met een eigen opdracht en tijdsdruk. Organen reizen nooit samen; elk orgaan volgt zijn eigen route, omdat risico’s gespreid moeten worden en bestemmingen tot het laatste moment kunnen veranderen. Dat maakt ons werk intens, maar ook precies. We werken met speciaal opgeleide chauffeurs die heel goed weten wat ze vervoeren en waarom elke minuut telt.

Weefseldonatie: een andere route

Een donor kan ook weefsel doneren. Het gaat dan om oogweefsel, huid, hartkleppen en bot- en peesweefsel. Weefseluitname vindt plaats binnen 24 uur na overlijden in een mortuarium, uitvaartcentrum of ziekenhuis en wordt uitgevoerd door uitnamemedewerkers van Weefsel Uitname Organisatie Nederland (WUON). Na uitname gaat het weefsel naar een weefselbank voor kwaliteitsmetingen, bewerking en opslag. Na uitname organiseert WUON het vervoer naar weefselbanken, voordat distributie volgt. Weefsels worden zonder spoed vervoerd, maar met strakke protocollen voor verpakking, koeling en opslag. Die logistieke precisie maakt de langere keten veilig en effectief. Zodra een ontvanger wordt gevonden, geeft de weefselbank het weefsel vrij voor transplantatie. De wachttijden variëren per weefseltype.

Dit artikel komt uit magazine Transparant (nr. 97).
Benieuwd naar meer verhalen en achtergrond? Lees hier het volledige magazine.